उद्योगांसाठी मजबूत रस्ते; गर्भवतीसाठी माञ खाट आणि पुराचा मार्ग !
रक्षाबंधनाच्या दिवशी कोईंदुळमध्ये विदारक वास्तव; पुल नसल्याने गर्भवतीला दोन नाले पार करून नेले रुग्णालयात
स्वातंत्र्याच्या ७९ वर्षांनंतरही मूलभूत सुविधांसाठी ग्रामस्थांचा संघर्ष; दुर्गम गावांना पक्का रस्ता आणि पूल कधी?
गडचिरोली : रक्षाबंधनाचा सण सर्वत्र उत्साहात साजरा होत असतानाच गडचिरोली जिल्ह्यातील अतिदुर्गम भागातून विकासाच्या दाव्यांना प्रश्न विचारणारे विदारक वास्तव समोर आले. एटापल्ली तालुक्यातील कोईंदुळ गावातील एका गर्भवती महिलेला प्रसूतीच्या कळा सुरू झाल्यानंतर रुग्णालयात पोहोचविण्यासाठी ग्रामस्थांना तिला खाटेवरून पुराच्या पाण्यातील दोन नाले पार करून न्यावे लागले. पक्का रस्ता आणि पूल नसल्याने झालेला हा जीवघेणा प्रवास जिल्ह्यातील दुर्गम भागातील मूलभूत सुविधांची स्थिती अधोरेखित करणारा ठरला आहे.
एकीकडे गडचिरोली जिल्ह्यात वाढत्या औद्योगिकीकरणासाठी रस्ते मजबूत करण्याचे, मायनिंग कॉरिडॉर विकसित करण्याचे आणि खनिज वाहतुकीसाठी पायाभूत सुविधांचे मोठे नियोजन सुरू आहे; तर दुसरीकडे रुग्णवाहिका गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी आवश्यक असलेला बारमाही रस्ता आणि पूलही उपलब्ध नसल्याचे कोईंदुळच्या घटनेतून समोर आले आहे. त्यामुळे जिल्ह्यातील विकासाच्या प्राधान्यक्रमावर गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
कोईंदुळ गावाला जाण्यासाठी पक्का रस्ता नसल्याने पावसाळ्यात परिस्थिती अत्यंत बिकट होते. नाल्यांना पूर आला की वाहनांचा गावाशी संपर्क तुटतो. शुक्रवारी सकाळी छाया सुरेश नेताम (वय २६) यांना प्रसूतीच्या कळा सुरू झाल्यानंतर तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्याची आवश्यकता होती. मात्र पुरामुळे रुग्णवाहिका गावापर्यंत पोहोचणे शक्य झाले नाही.
ग्रामस्थ बनले देवदूत; खाटेवरून पार केले दोन नाले
अडचणीच्या प्रसंगी ग्रामस्थ मदतीला धावले. गर्भवती महिलेला खाटेवर झोपवून ग्रामस्थांनी खांद्यावर घेतले आणि पुराच्या पाण्यातून जीव धोक्यात घालत दोन नाले पार केले. त्यानंतर पलीकडे उपलब्ध झालेल्या रुग्णवाहिकेतून महिलेला रुग्णालयात नेण्यात आले.
पाण्याचा प्रवाह, निसरडा मार्ग आणि गर्भवती महिलेची अवस्था पाहता हा प्रवास अत्यंत जोखमीचा होता. एखादी दुर्घटना घडली असती तर माता आणि गर्भाच्या जीवाला धोका निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नव्हती.
खनिज वाहतुकीला मजबूत रस्ते; रुग्णवाहिकेला गावापर्यंत रस्ता का नाही?
या घटनेनंतर एक मूलभूत प्रश्न पुन्हा उपस्थित झाला आहे—गडचिरोलीतील विकास नेमका कोणासाठी?
जिल्ह्यात खनिजावर आधारित उद्योगांचा विस्तार होत असून वाढत्या अवजड वाहतुकीच्या दृष्टीने रस्त्यांची क्षमता वाढविणे, काँक्रीटीकरण करणे आणि नवीन मार्ग विकसित करण्यावर भर दिला जात आहे. औद्योगिकीकरणासाठी सक्षम पायाभूत सुविधा आवश्यक आहेतच; मात्र त्याचवेळी दुर्गम गावातील गर्भवती महिलेला रुग्णालयात पोहोचण्यासाठी साधा बारमाही रस्ता आणि नाल्यावर पूल उपलब्ध नसेल, तर विकासाच्या प्राधान्यक्रमावर प्रश्न उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे.
खनिजाने भरलेल्या वाहनांच्या वाहतुकीसाठी मजबूत रस्त्यांची गरज असेल, तर प्रसूतीच्या वेदनांनी विव्हळणाऱ्या महिलेला रुग्णालयापर्यंत सुरक्षितपणे पोहोचण्यासाठी रस्ता आणि पूल नको का? कोईंदुळच्या घटनेने हा प्रश्न शासन-प्रशासनासमोर उभा केला आहे.
ही पहिली घटना नाही; प्रशासन कधी जागे होणार?
पावसाळ्यात कोईंदुळ परिसरातील नागरिकांना अशा संकटांचा वारंवार सामना करावा लागत असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे. यापूर्वी २० जुलै रोजी पुष्पा परसा या गर्भवती महिलेसह अन्य रुग्णांनाही नाले पार करून उपचारासाठी नेण्याची वेळ आल्याचे सांगण्यात येते.
अवघ्या काही आठवड्यांच्या अंतराने पुन्हा गर्भवती महिलेला अशाच परिस्थितीत रुग्णालयात न्यावे लागणे ही बाब दुर्गम भागातील रस्ते, पूल आणि आपत्कालीन आरोग्य वाहतूक व्यवस्थेतील गंभीर कमतरता अधोरेखित करते.
उद्योगांचा विकास हवा; पण गावांचा विकास मागे का?
गडचिरोलीची जमीन, जंगल आणि खनिजसंपदा यांच्या आधारावर औद्योगिकीकरणाला चालना मिळत असेल तर त्याचा प्रत्यक्ष फायदा स्थानिक नागरिकांच्या जीवनमानातही दिसला पाहिजे. रोजगार आणि आर्थिक विकासाबरोबरच गावांना पक्के रस्ते, मजबूत पूल, आरोग्यसेवा, पिण्याचे पाणी, वीज आणि सुरक्षित वाहतूक मिळणे हेही विकासाचे महत्त्वाचे मोजमाप आहे.
एकीकडे औद्योगिक आणि अवजड वाहतुकीचा विचार करून भविष्यातील रस्त्यांचे नियोजन केले जात असताना दुसरीकडे दुर्गम गावातील गर्भवती महिलेला रुग्णवाहिकेपर्यंत पोहोचण्यासाठी खाटेवरून पुरातून न्यावे लागत असेल, तर या विरोधाभासाकडे शासनाने गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.
खनिज गडचिरोलीचे; मग विकासावर पहिला हक्क गडचिरोलीकरांचा का नाही?
खनिजसंपन्न गडचिरोली जिल्ह्यात औद्योगिकीकरणामुळे आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी निर्माण होत आहेत. मात्र विकासाचा प्रत्यक्ष लाभ जिल्ह्यातील शेवटच्या गावापर्यंत पोहोचणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
उद्योग आणि खनिज वाहतुकीसाठी पायाभूत सुविधा मजबूत होत असताना कोईंदुळसारख्या दुर्गम गावातील नागरिकांना पावसाळ्यात जीव धोक्यात घालून नाले पार करावे लागत असतील, तर हा विकासातील विरोधाभास दूर करण्याची जबाबदारी शासन आणि प्रशासनाची आहे.
कोईंदुळच्या घटनेनंतर तात्पुरत्या उपायांवर न थांबता गावाला जोडणारा बारमाही पक्का रस्ता आणि आवश्यक नाल्यांवर मजबूत पूल उभारण्यासाठी कालबद्ध कृती आराखडा तयार करावा. पावसाळ्यातही रुग्णवाहिका थेट गावापर्यंत पोहोचेल अशी कायमस्वरूपी व्यवस्था करावी, अशी मागणी ग्रामस्थांकडून होत आहे.
रक्षाबंधनाच्या दिवशी विकासाच्या दाव्यांवर प्रश्नचिन्ह
स्वातंत्र्याच्या ७९ वर्षांनंतरही एका गर्भवती महिलेला खाटेवरून पुराचे नाले पार करून रुग्णालयात न्यावे लागत असेल, तर हा प्रश्न केवळ कोईंदुळचा राहिलेला नाही; तो गडचिरोलीतील विकासाच्या दिशेचा आणि प्राधान्यक्रमाचा प्रश्न आहे.
उद्योग आणि खनिज वाहतुकीसाठी मोठ्या पायाभूत सुविधांचे नियोजन होत असताना अतिदुर्गम गावातील नागरिकांना सुरक्षित रस्ता, मजबूत पूल आणि वेळेवर आरोग्यसेवा मिळण्यासाठी अजून किती वर्षे प्रतीक्षा करावी लागणार? खनिजसंपन्न गडचिरोलीच्या विकासाचा लाभ दुर्गम भागातील सामान्य नागरिकांच्या दारापर्यंत कधी पोहोचणार? या प्रश्नाचे उत्तर आता घोषणांतून नव्हे, तर प्रत्यक्ष कामातून देण्याची वेळ शासन-प्रशासनावर आली आहे.
